Leef dus allen één van ziel en één van hart (Hand. 4,32) samen en eer in elkaar God,
want ieder van u is zijn tempel geworden (2 Kor. 6,16).
( Regel van Augustinus )


Dat Gent niet zomaar een stad is, heb ik meermalen op deze blog met enkele bekende en minder bekende evenementen, gebeurtenissen, monumenten en standbeelden voorgesteld. Een site zoals Ganda, beter bekend als Sint-Baafsabdij, mogen wij vast en zeker niet vergeten. Het gehele complex was tijdens het hele Ancien Régime de grootste en machtigste abdij van het graafschap Vlaanderen waar de landbouw de belangrijkste economische sector was. Binnen de stad verwierven ambachten en gilden meer politieke macht. Naast rijkdom en weelde heeft de abdij ook tijden van grote moeilijkheden meegemaakt. Vandaag de dag is de Sint-Baafsabdij een prachtig paradijs van groen en steen geworden. Wandel je mee?

Hoe het allemaal begon

Wij keren terug naar de tijd van heidendom en kerstening. Welkom in de 7de eeuw. Uit Aquitanië afkomstige Amandus heeft een belangrijke bijdrage aan de christianisatie geleverd. Met de steun van de Merovingische koningen en de Frankische aristocratie was Amandus als zendeling actief in het huidige Gent waar hij wordt vermeld als stichter van een klooster bij de Portus Ganda op korte afstand van de Sint-Pietersabdij. Hij wijdt het klooster aan de apostel Petrus en brengt er een groep clerici onder. Bekeerd edelman Allowin van Haspengouw treedt ook in dat Gandaklooster in en neemt er de naam Bavo aan. Even later benoemt keizer Lodewijk de Vrome zijn hoveling Einhard, de biograaf van Karel de Grote, tot lekenambt van dit klooster. Het zogeheten Gandaklooster wordt bewoond door kanunniken die rond de tweede helft van de 9de eeuw door de Vikingen worden verdreven. De volgende eeuw keren zij terug en herstellen het gebouw tot een abdij. Deze reguliere kanunniken leghen de drie kloostergeloften af van gehoorzaamheid, armoede en zuiverheid, en leven in gemeenschap volgens een bepaalde orderegel, meestal de Regel van Augustinus.

De abdij speelt een vitale rol in de verspreiding van het christendom en was jarenlang de spil van het economisch leven tot de stad Gent die rol heeft overgenomen. De abdij krijgt een nieuwe naam: Sint-Baafsabij vernoemd naar de al genoemde Bavo. Naast de abdij wordt er ook een abdijkerk opgetrokken. Al gauw trekken beide gebouwen de aandacht van vele vreemde bezoekers en volkeren: uitstekend gelegen in de buurt van de rivieren de Leie en Schelde van waar de laatste als natuurlijke grens tussen Frankrijk en Heilige Roomse Rijk wordt beschouwd. Naast een religieuze functie is het gebouwencomplex ook een toevluchtsoord voor pelgrims: Macharius wiens naam onmiskenbaar gelinkt is aan de huidige wijk brengt hier zijn laatste levensjaren door. Ondertussen ontwikkelt het gebied zich tot een waar dorp: het Sint-Baafsdorp ziet het levenslicht met onder meer een eigen parochiekerk en hospitaal. Sinds de 14de eeuw maakt het dorp een onderdeel van de stad Gent. Hegemonie, macht en verantwoordelijkheden volgen elkaar op.


Neergang en heropleving

Midden 16de eeuw zien we de eerste tekenen van verval. De kanunniken worden geseculariseerd terwijl hun kerk en klooster met de grond worden gelijk gemaakt. Op de plaats wordt het Spanjaardenkasteel als citadel gebouwd door Keizer Karel, na de Gentse opstand van 1539. De werken worden heel snel uitgevoerd tussen 1540 en 1545.

In 1828 wordt het verbindingskanaal tussen de havenkom en de Leie gegraven, en daarbij werd één van de vestigingswerken afgebroken. In de periode 1830-1851 wordt de middenwal, rechtover de Visserij, gesloopt. De gebouwen en enkele terreinen die in deze versterking lagen, worden bij keizerlijk decreet van 25 maart 1811 te koop gesteld. In 1813 worden ze verkocht en de opbrengst gaat naar het Hôtel des Invalides in Parijs. Wellicht werd de bovenstaande kaart voor deze verkoop opgemaakt.

Met dank aan de Gentse jurist August Van Lokeren groeit kort na de Belgische onafhankelijkheid steeds meer het bewustzijn dat de abdij een belangrijke historische waarde heeft. Men voert herstellingen uit in de grote refter en in de crypte wordt een gotische geglazuurde tegelvloer blootgelegd. Tijdens deze zelfde periode krijgt de abdijbrouwerij verschillende industriële functies: katoenfabriek, mosterdfabriek, graanmolen, vermicellifabriek tot zelfs een limonadefabriek maar raakt tegelijkertijd in verval. De omgeving krijgt ook een nieuw jasje en ondergaat een ware metamorfose: de bouw van de neogotische Sint-Machariuskerk, een slachthuis waar men heden een woonblok zal aantreffen, een moskee tot zelfs het aanleggen van natuurzones – zoals het Koningin Astridpark – en straten. Kijk maar naar bovenstaande rechtse foto hoe ze stuk voor stuk een harmonieus geheel vormen met de ruïne van de Sint-Baafsabdij.


Relax en stilte in groen decor

De Sint-Baafsabdij is een gezellige plaats geworden waar men heerlijk kan genieten van de rust en ruimte. Een oorverdovende stilte maar wie goed luistert, hoort ook de stenen spreken die elk hun eigen geschiedenis en kunst aan iedere bezoeker en/of voorbijganger vertellen. Ik ben verbaasd dat ze al veel ellende hebben doorstaan als gevolg van brandstichtingen, plunderingen, veroveringen maar al gauw leren zij omgaan met het verlies van de indrukwekkende romaanse abdijkerk en het wel-varende Sint-Baafsdorp. Vijf meter haagbeukzuilen evoceren de verdwenen kerk. Waar vroeger het altaar stond, prijkt nu een betonnen podium. Binnen het abdijcomplex krijgen wij bezoek van enige stadsduiven die alsook interesse vertonen in de geheimen en mysteries.

Ver weg van het drukke stadscentrum en op wandelafstand van de pleinen Koornmarkt en 't Zuid biedt dit (on)bekend plekje vele mogelijkheden tot ontspanning voor jong en oud. Een uitstekende locatie voor menige creatieveling: plaatjes schieten, schilderen, tekenen enzovoorts. Het wordt hier allemaal toegestaan. Iedere vrijdag en weekend verwelkomen de Buren van de Abdij jou met veel liefde. Gelukkig had ik mijn fototoestel bij de hand en kon enkele opnames gemaakt worden. Hoe prachtig de kleuren van een nazomer weerspiegelen op iedere (graf)steen, hoe de natuur zich een weg baant tussen al dat moois maar ook het cultuur opsnuiven heeft me veel bijgebracht. Jij ook? Laten wij samen iets nuttigen in de nabijgelegen Herberg Macharius en op het zelfde moment kijken wij naar onderstaande YouTube film over de Sint-Baafsabdij.

Literatuur:

Ganda en Blandinium : de Gentse abdijen van Sint-Pieters en Sint-Baafs / onder red. van Declercq, Georges. – Gent : Snoeck-Ducaju, 1997. – 230 p. : ill. . – Publicatie n.a.v. de tentoonstelling te Gent (Sint-Pietersabdij) van 11.10.1997 tot 4.1.1998

Foto 1: Catherine Boone, 9 oktober 2016
Foto 2: Plan van het Spaans Kasteel van Gent uit 1813 ( Bron : Cartesius )
Foto 3: Catherine Boone, 9 oktober 2016
Foto 4: Catherine Boone, 9 oktober 2016
Foto 5: Catherine Boone, 9 oktober 2016
Foto 6: Catherine Boone, 9 oktober 2016

© Alle rechten voorbehouden, Catherine Boone, 2016