Wat heb je vandaag op school geleerd
Zeg het eens kleine Jan.
- oh oh -
( De Elegasten, Wat heb je vandaag op school geleerd, 1969 )


Door de tijd heen werden verschillende woonblokken en woonhuizen opgetrokken, gerenoveerd en in ere hersteld of kregen een andere bestemming. In het slechtste geval werden zij stuk voor stuk afgebroken voor de bouw van een nieuwe constructie of voor het aanleggen van natuur aangepast aan de normen en waarden van een bepaalde tijd. Daarnaast heb jij ook gebouwen met een cultuurhistorische of wetenschappelijke waarde. Dit noemt men monumenten die elk een eigen identiteit ontwikkelen en een steentje bijdragen aan de lokale geschiedenis, omgeving en samenleving. Aan de hand van bronnenmateriaal kan je veel vertellen over hen. Het is ook wel eens interessant om stil te staan bij openbare gebouwen. Denk hierbij aan archieven en bibliotheken, buurthuizen en gemeentehuizen enzovoorts, het zijn de plekken waar ieder van ons gebruik kan maken van. In dit schrijven laat ik je kennis maken met een Gentse school, een pareltje van kunst en architectuur.

Gebouw en historie

Iedereen maakt het mee. Jongeren die verplicht naar school gaan en ook nog eens een bepaalde onderwijsmethode leren op de lagere school of zij gaan naar een middelbare school die een ruime waaier aan mogelijkheden biedt. Toen ik nog jong was – ben ik nu ook nog maar op een andere manier - was ik altijd leergierig en dat gold ook voor het gebouw waar ik mijn lessen volgde. Geen enkel lesgever maakte energie en tijd vrij om een stukje kunst en geschiedenis daarover te vertellen. Ik was teleurgesteld en verrast. Dat waren andere tijden maar misschien komt dit nu wel ter sprake bij een personeelslid. Wat men niet weet, kan men later zelf opzoeken en zo kwam ik geheel onverwachts een heel imposant schoolgebouw op mijn pad in het centrum van Gent tegen. Op mij maakte het pand een diepe indruk door zijn grootte en vorm. Op een banier las ik de naam: François Laurentinstituut. Laten wij even stiekem binnenkijken...


De onderwijsinstelling is gevestigd aan de Onderstraat. Een straat die van oudsher is gekend als een belangrijke verbinding tussen twee wegen waar veel middeleeuws steen stond te pronken. Onze aandacht gaat naar het voormalige Wulfaert-Vilainsteen en het aanliggende Hof van Schardou die sinds het jaar 1887 samengesmolten zijn tot een school, het François Laurentinstituut vernoemd naar François Laurent, gewezen hoogleraar in de rechten aan de Universiteit Gent en fervent verdediger van het stadsonderwijs ten voordele van het kinder- en jongerenarbeid dat toen ter tijde de overhand hadden.

Waarschijnlijk is het u al opgevallen: het huidige complex bestaat dus twee verschillende delen die elk een eigen stukje geschiedenis achter de rug heeft. Laten wij beginnen met het Hof van Schardou. Wij herkennen hier een Gotische steen die omstreeks 1540 werd gebouwd door Fransoijs, kortweg Frans, vander Gracht die gekend was als ridder, heer van Schardou en hoofdbaljuw van de stad Gent. Een hoofdbaljuw was de belangrijkste ambtenaar die op dat moment de vorst vertegenwoordigde in een stad. Als je goed kijkt, herkent men zijn wapenschild die het gebouw mee siert. In 1623 kocht het stadsbestuur van de stad Gent het gebouw samen met het Wulfaert-Vilainsteen die sinds dat tijdstip in een nieuw jasje was gestoken. Ingericht als een weeshuis voor meisjes: het zogenaamde Blauwe Meiskensschool zag het levenslicht. De kleur blauw is gerelateerd aan de armoedige meisjes die alhier woonden. Nodige verbouwingen en vernieuwingen werden uitgevoerd. Getuigen hiervan zijn de overgebleven lijstgevel met twee getrapte dakvensters.


Een pareltje dit gebouw

Het weeshuis bleef functioneren tot in het begin van de 20ste eeuw. De sloophamer kwam langs en alles werd tot brokken en stukken herleid. De Gentse stadsarchitect Charles van Rysselberghe – die wij allemaal kennen als ontwerper van het nabijgelegen conservatorium en broer van twee andere bekende kunstenaars: Octave en Theo van Rysselberghe – kreeg de opdracht mee om een schoolgebouw te ontwerpen. Het project moet natuurlijk passen binnen de omgeving. Wij hebben hier te maken met een buurt die enerzijds laatmiddeleeuws is getint en anderzijds is het een locatie waar geen groen ( = natuur ) voorkomt. De heersende Art Nouveau beweging werd links gelaten en de bouwmeester koos voor een richting die mij doet denken aan een neostijl, weliswaar aangepast met metselwerk, symmetrie en een best aardige sierlijk omhoog rijzende toren.

Opvallend zijn de putti of de mollige naakte kinderfiguurtjes die een voor een allegorisch wordt voorgesteld met een niet al te onbelangrijk begrip verwijzend naar de gebruiksfunctie: onderwijs (!). Opmerkelijk is dat de basisvaardigheden lezen en schrijven voor het vak taal en algebra en meetkunde voor rekenen op de onderste rij worden voorgesteld bij ieder venster terwijl de bovenste rij wordt gevuld met een wetenschap: aardrijkskunde en geschiedenis als alfawetenschappen, chemie en natuurkunde ( of mechanica ) als bètawetenschappen. De ordening is niet toevallig samengesteld: kennis wordt opgebouwd van waar de basisvaardigheden aan de basis staan voor verdere ontwikkeling. In het midden van het gebouw treffen wij de kern- en leerdoelen van lichamelijke opvoeding aan: de linkerzijde met krachtsport en aan de rechterzijde balsport. De schoolnaam 'Institut Laurent' springt ook in het oog die aan beide zijden wordt geflankeerd door twee engelen die elk een met bladeren gevulde hangende tak dragen. Het interieur herbergt eigentijdse schoolmeubilair en schoolinrichting.

Dit was het dan. Als grote liefhebster van de geschiedenis en de kunst vind ik heel belangrijk dat er ook aandacht wordt besteed aan openbare gebouwen. Met het schrijven heb ik alvast de aanzet gegeven voor verder onderzoek en/of de interesse opgewekt bij enige individu(en). Men weet al veel over een archief, bibliotheek of gemeentehuis. Daaromtrent ben ik ook van mening dat schoolarchitectuur onderdeel uitmaakt van het patrimonium en zelfs door onverschillig welke gids kan verteld worden. Hoe sta jij hier tegenover? Laat het mij weten als een reactie onder deze woorden maar eerst genieten wij nog even van onderstaande presentatie over dit (on)bekend gebouwencomplex.

Foto's, presentatie en tekst: © Alle rechten voorbehouden, Catherine Boone, 2016