Station Gent-Zuid

Welkom allemaal aan de ingang van het Provinciaal administratief Centrum. Wij bevinden ons op een belangrijk kruispunt, de achter ons gelegen Vlaanderenstraat en het Woodrow Wilsonplein die voor ons ligt. Alvorens wij verder op ingaan heb ik een vraagje voor jou: welk vervoermiddel heb je gebruik gemaakt om hier op deze plaats te arriveren? Hoor ik een sportieveling die liep maar ook iemand die met de bus / tram heeft gereisd? Een goed antwoord allemaal maar jullie hebben alvast de drukte gemerkt, een fenomeen dat men een eeuw geleden ook al gekend heeft. Zeker wanneer hier op dit plein een treinstation Gent-Zuid in volle bloei stond. Beleef mee met een bijzonder mooi stukje Gentse geschiedenis...

Samen keren wij terug naar de 19de eeuw. Het jonge België speelt een belangrijke rol in de economische ontwikkelingen en industriële revolutie. Wanneer de allereerste stoomtrein door het land rijdt, zal Gent niet achterblijven. Al gauw in verbinding met de lijn Dendermonde – Mechelen waarop de eerste trein in het jaar 1837 de stad Gent binnenrijdt. De locatie van het station Gent-Zuid in het laaggelegen moerassige gebied Muinkmeersen wordt prachtig gevonden. Een ontmoetingsplaats die niet toevallig wordt gekozen: het historische Gentse centrum op een steenworp afstand maar ook een arbeiderswijk als een netwerk van kleine rijwoningen en smalle straten, textielbedrijven nabij. Het startschot wordt gegeven voor een nieuwe periode.

Hoe wij vandaag de dag het project Gent-Sint-Pieters van dichtbij meemaken, onderging 't Zuid enkele generaties terug ook een fundamentele gedaanteverwisseling. Nadat de eerste stoomtrein met zijn houten wagons in Gent arriveert, komt al gauw de expansie om nieuwe spoorlijnen aan te leggen voor zowel goederen als voor passagiersvervoer. Tevens breidt het allereerste stationsgebouw uit. Een aangrenzend Post-en-Telegraafkantoor komt uit de steigers. De al bestaande burgerhuizen op het Zuidplein krijgen een nieuwe bestemming: verbouwd tot populaire eet-, drink- en overnachtingsgelegenheden terwijl ergens verderop nieuwe horeca als paddenstoelen uit de grond schieten . Wie herinnert zich nog de smalle voetbrug die ter hoogte van de Hubert Frère-Orbanlaan de dagjesmensen en toeristen uitnodigt om een bezoek te brengen aan de dierentuin?


Links: Vlaanderenstraat
Rechts: Woodrow Wilsonplein

Naast urbanisatie en ontwikkeling komen het burgertoerisme en massaconsumptie ook in Gent op. De Franse hoofdplaats Parijs ten tijde van Haussmann met zijn lange boulevards, leuke bars, café's en uitgaansgelegenheden is de grootste inspiratiebron. Het moet allemaal prestigieus en schoon zijn net zoals bij deze ansichtkaart. Er worden pleinen en straten aangelegd die het station verbindt met het historisch centrum van de stad. De brede Vlaanderenstraat en de overdekte Pieter Vanderdoncktdoorgang zijn de favoriete plekken waar een groot aantal etalages en winkelpuien de burgers en rijke reizigers verwelkomen. Alleen zij kunnen zich deze haute couture, luxeproducten en modetrends echter veroorloven. Ondersteund door een opkomende trend van reclame, vertier en vermaak nabij. Kijk maar naar deze ansichtkaart hoe een accutram, fietser, paardentaxi's en voetgangers elkaars wegen kruisen. Het centrum, de buitenstadswijken en de omliggende gemeenten zijn vlot bereikbaar met het openbaar vervoer. Dat is allemaal nieuw. Ook allerlei filmzalen en prostitutie worden steeds meer op 't Zuid ingeburgerd. Allen leven van de drukte rond het Zuidstation, de geur van reizen en verre landen.

Wat je bijvoorbeeld niet ziet op een postkaart is het goed verborgen houden van de schrijnende werkelijkheid: de nabijgelegen volkswijk Overschelde waar vele arbeidersgezinnen worden gedwongen om een andere woning te zoeken zonder financiële steun te hebben gekregen bij de stad. Een proces die gepaard gaat met de sanering van de al genoemde wijk waar hygiënische wantoestanden zoals cholera gekend zijn en die vast en zeker niet mag vergeten worden. Men wil tegelijkertijd de textielfabrieken en zware industrie uit het historisch centrum weren.

Wie kent het spreekwoord: 'Mooie liedjes duren niet lang'. Dat geldt hier ook. Het verlies van de lijn Brussel – Oostende leidt de ondergang in. Na de toekenning van de stad Gent als organisator voor de wereldtentoonstelling gaat alles in een stroomversnelling bergafwaarts. Een nieuw station in de Sint-Pieters-Aaigemwijk ziet het levenslicht. Gericht en stelselmatig komen er een groot aantal treinen aldaar toe en vertrekken zonder ze in de tegenovergestelde richting weer het station verlaten. Station Gent Sint Pieters is geen kopstation. Een grote vooruitgang want de treinen kunnen verder rijden. Er wordt ook gedacht aan steeds langere treinstellen. Het nieuwe station trekt meer mensen aan terwijl 't Zuid als uitgaansbuurt door het leven gaat. De sluiting van het treinstation aan Gent Zuid is onafwendbaar. Eind 1928 vertrekt de laatste trein naar Zottegem. Kort daarna wordt het gebouw volledig afgebroken uitgezonderd de Toscaanse zuilen die wij samen met Vrouwe Belgica in het Zuidpark zullen ontmoeten.

Ik sluit mijn verhaal af met een anekdote over Vrouwe Belgica. Op de architraaf van het stationsgebouw Gent Zuid kon ieder van ons een bronzen beeld van drie meter hoog tegenkomen. Zij stelde Vrouwe Belgica voor maar de koppige Gentenaars gaven de naam van 'De Maagd van Gent' mee. Het Ministerie van Spoorwegen, dat voortdurend in de clinch lag met het Gentse stadsbestuur wilde allerminst die maagd op het stationsgebouw, het was immers Vrouwe Belgica! De maagd van Gent wordt immers altijd zittend afgebeeld, nooit rechtstaand. Weinigen weten dat het eerste ontwerp van het beeld een zittende dame was maar al gauw werd door het Ministerie gekozen voor een staand model! Zij moest trots en waardig zijn net zoals zij vandaag de dag nog steeds is!

Bij deze wens ik jullie allemaal nog een fijne terugreis. Dank voor uw aandacht.

Foto's:

© Stad Gent, De Zwarte Doos, Modern Archief, Prentbriefkaarten SCMS, Stedelijke Commissie voor Monumenten en Stadsgezichten (SCMS), SCMS_PBK_3536.tif

Postkaarten: Privécollectie Catherine Boone

Literatuur:

Gent op het spoor : stations maken de stad / Hugo de Bot, Guido Deseijn, Georges Rogge, Freddy van de Putte, Geert van Doorne, Christiane van Rijckeghem, Herman Welter. – Gent : Snoeck, 2010. – 191 p. : illustraties

Het Gentse Zuidstation en de impact op de stad / Georges Rogge. – Gent: Snoeck Publishers, 2016. – 128 p. : illustraties

Station Gent-Zuid en het Gentse Zuidkwartier / Erik De Keukeleire. – Ledeberg: Eigen beheer, 2004. – Deel 1: 1832 – 1910. – 337 p. ; ill. . – Deel 2: 1911 – 1940. – 310 p.; ill.

Geniet mee met onderstaande presentatie over het station Gent-Zuid, vroeger en nu:

Tekst: © Alle rechten voorbehouden, Catherine Boone, 2016