Om mijn drieluik over het station Gent-Zuid af te sluiten keren wij samen terug naar het einde van de jaren '30 van de 19de eeuw. De stad Gent maakt een ware hegemonie mee met een opkomende spoorwegindustrie. Het oude stationsgebouw aan Gent-Zuid voldoet niet meer aan de gestelde eisen en moet vervangen worden. Het Ministerie van Spoorwegen doet een beroep op enkele zeer bekwame vaklui die ieder apart een substantiële bijdrage zal leveren aan de totstandkoming van dit nieuwe gebouw. Auguste Payen wordt gevraagd om een statige neoclassicisme met boogvensters en een fronton met hoogreliëf geflankeerd door Ionische halfzuilen te ontwerpen. Puur architectonisch en bouwkundig. Hij werkt nauw samen met de gebroeders Geefs die het beeldhouwwerk voor hun rekening nemen. In deze opdracht decoreert Jozef Geefs het timpaan terwijl zijn broer Guillaume het prestigieuze Vrouwe Belgica zal uitwerken.

Het thema Vrouwe Belgica is niet nieuws onder de zon. Zij komt als beeltenis voor op een Lutherse penning 'op de intocht der Salzburgers in Nederland' van de Duitse medailleur Martinus Holtzhey uit het jaar 1733. Waarschijnlijk laat Guillaume zich inspireren op deze onbekende munt maar kiest ook zijn eigen weg. Een personificatie van België als een zittend model. Uit vervolg gesprekken en eventuele aanvullende schets varianten volgen de definitieve schets die hij ter goedkeuring voorleg aan de opdrachtgever. Hoofdingenieur Jean-Nicolas-Antoine Poncelet neemt deze tekening over voor zijn atlas uit 1841. De koppige Gentenaars geven al gauw de naam van 'De Maagd van Gent' mee. Het Ministerie van Spoorwegen, dat voortdurend in de clinch ligt met het Gentse stadsbestuur wil allerminst die maagd op het nieuwe stationsgebouw, het beeld is immers Vrouwe Belgica die bij voorkeur gekroond en met schild gewapend wordt gepresenteerd. Op het schild wordt de kroonloze Brabantse leeuw afgebeeld. Bovendien draagt zij een laurierkrans in haar ander hand verwijzend naar de Belgische overwinning in 1830.

Een allegorische figuur vol heroïek en nationalisme. Dat is helemaal niets mis mee, het is de tijdgeest van Guillaume Geefs. Op een doodgewone zaterdag 26 juni 1852 wordt het imposante Vrouwe Belgica onthuld. Een kers op de taart voor het nieuwe stationsgebouw. Het was een vruchtbaar jaar 1852 voor de beeldbouwers. Op 23 maart werd in een nis van het station het beeld van de godin van de landbouw geplaatst. Het beeld is het werk van de Gentse beeldhouwer Julien Leclercq wonende te Brussel. Later op 24 september heeft beeldhouwer Pieter de Vigne-Quyo een standbeeld gemaakt voor de nis van de zijgevel van het station. Het beeld stelt de nijverheid voor met haar symbolen de bijenkorf, de scepter in de rechterhand en de linkerhand op de wereldbol. Het· beeld is gebeiteld in steen van Roehefort en is 2,55 m hoog. De tegenhanger, het beeld van de koophandel, is toevertrouwd aan beeldhouwer Declercq van Brussel.

Gedurende een periode van ruim 75 jaar zal Vrouwe Belgica prijken boven het architraaf van het station Gent-Zuid. Zij straalt een prachtige innerlijke – en uiterlijke schoonheid uit, vind je niet? Afgunst en bewondering nabij. Eind 1928 vertrekt de laatste trein naar Zottegem. Kort daarna wordt het gebouw volledig afgebroken uitgezonderd de Toscaanse zuilen en Vrouwe Belgica. In het jaar 1931 krijgt zij een nieuwe bestemming: in een lokaal van een gebouw van de Dienst Stadsreiniging van de Stad Gent aan de Sint-Lievenspoort, een vergeethoek als het ware. Deze dienst was de directe voorloper van de huidige IVAGO, dit even terzijde. Zij verblijft aldaar tot 1952, het jaar waarin zij zal verhuizen naar de kelders van het Floraliënpaleis in het Gentse Citadelpark. Niemand is bekommerd om haar en de stad Gent ziet voorlopig ook geen oplossing.

Wij moeten echter wachten tot het jaar 1975. Zij keert terug naar het aangelegde Zuidpark waar men haar van dichtbij kan bekijken aan de afrit wanneer men via de verbindingsweg B401 Gent Centrum binnenrijdt. Een definitieve plaats maar wel goed verborgen tussen de takken en ver weg van station Gent-Zuid, haar favoriete en oorspronkelijke locatie. Staat Vrouwe Belgica heden ten dage wel op de goede plek? Kijkend zonder een afwezige blik maar wel eenzaam en alleen staand. Gekleed met een fluwelen gewaad, in vol ornaat en een laagje spinnenwebben erbovenop. Zij ontbreekt zelfs een arm en ik zie zelfs geen gedenkplaat of naambordje in de buurt die toelichting geeft bij het standbeeld. Wanneer ik iemand aanspreek met de vraag waar het beeld zich bevindt in de stad Gent, kan bijna niemand hierop een antwoord geven. Zelfs enige mensen die in de nabije omgeving wonen, zijn verbaasd toen ik hen het antwoord mondeling meedeel. Dat verdient Vrouwe Belgica helemaal niet, maar met dit schrijven heb ik haar in de schijnwerpers gezet om nooit meer te vergeten.

Foto's

Foto 1: © Alle rechten voorbehouden, Catherine Boone, 2016

Foto 2: Atlas des chemins de fer de l'Etat [Document cartographique] : Belgique : [matériel] / publié d'après les ordres du ministre des Travaux publics; sous la direction de l'ingénieur en chef A. Poncelet. – Bruxelles : Etablissement géographique de Bruxelles fondé par Ph. Vander Maelen, 1844. – plaat 25

Foto 3: Postkaart, privécollectie

Literatuur

Atlas des chemins de fer de l'Etat [Document cartographique] : Belgique : [matériel] / publié d'après les ordres du ministre des Travaux publics; sous la direction de l'ingénieur en chef A. Poncelet. – Bruxelles : Etablissement géographique de Bruxelles fondé par Ph. Vander Maelen, 1844. – diverse ongenummerde platen

Geslagen verbeelding : Lutherse penningen in Nederland / Harry Donga & Carel van den Berg. - Hilversum: Verloren, 2010. – 288 p. : illustraties. – Uitave. in samenwerking met de Stichting Lutherse Uitgeverij en Boekhandel te 's-Gravenhage.

Station Gent-Zuid: een leven vol energie / Catherine Boone. - Gent: Catherine Boone, 2016. - 16 p. - Onuitgegeven studie. - Digitale versie: Station Gent-Zuid

Tekst: © Alle rechten voorbehouden, Catherine Boone, 2016